आर्थिक–शैक्षणिक स्वातंत्र्यानंतरही संघटनांची कमजोरी : दोष नेत्यांचा की समाजाचा?

समाज माध्यमातून साभार

आज आंबेडकरी समाज उपाशी नाही. तो अनपढही नाही. घरं आहेत, नोकऱ्या आहेत, डिग्र्या आहेत, परदेशातून पैसे येतात, हातात स्मार्टफोन आहेत, स्टेटस अपडेट होतात, जयंतीला हजारो लोक जमतात. तरीही एक प्रश्न छळतो—हा समाज अजूनही विस्कळीत का आहे? कारण आता समस्या अन्यायाची नाही, समस्या दिशाहीन अभिमानाची आहे.

आज प्रत्येक गावात संघटना आहेत. काहींना “मिशन” आहे, काहींना “फ्रंट” आहे, काहींना “सेना” आहे, काहींना “परिषद” आहे. प्रत्येक संघटनेला अध्यक्ष आहे, प्रत्येक अध्यक्षाला बॅनर आहे, आणि प्रत्येक बॅनरवर बाबासाहेबांचा फोटो आहे. पण प्रश्न असा आहे—या फोटोंखाली बसून समाजासाठी एकही ठोस निर्णय का होत नाही? कारण संघटना आता समाज घडवण्यासाठी नाहीत, तर स्वतःचं अस्तित्व दाखवण्यासाठी उरल्या आहेत.

कटू सत्य ऐका: आजचा आंबेडकरी समाज दबलेला कमी आणि फुटलेला जास्त आहे. ही फूट शत्रूने पाडलेली नाही, ही फूट आपण स्वतः निर्माण केलेली आहे. “माझी संघटना”, “माझा नेता”, “माझं व्यासपीठ” या अहंकारातून समाजाची सामूहिक बुद्धी खच्ची झाली आहे. बाबासाहेबांनी जे संविधान दिलं, ते वापरण्याऐवजी आपण ते फक्त भाषणात चघळतोय.

आज पैसा आहे. शिक्षण आहे. संपर्क आहे. तरीसुद्धा हा पैसा समाजात संघटित शक्ती म्हणून का उभा राहत नाही? कारण आपण वर्गणी देतो ती विद्यार्थ्यांसाठी नाही, उद्योगासाठी नाही, कायदेशीर लढ्यासाठी नाही—ती देतो स्पर्धात्मक जयंती, दिखाऊ कार्यक्रम आणि एकमेकांना पाडण्यासाठी. पैसा वाढला, पण दृष्टी वाढली नाही. डिग्र्या वाढल्या, पण दिशा नाही.

संघटना म्हणजे दुकान नाही की ज्यावर “माझं नाव” मोठ्या अक्षरात झळकावलं की काम झालं. संघटना म्हणजे जबाबदारी. आणि आज जवळजवळ कोणतीही संघटना आपल्याला हे सांगू शकत नाही की गेल्या एका वर्षात तिने गावात नेमकं काय बदललं. किती मुलांना शिक्षण मिळालं? किती युवकांना रोजगार मिळाला? किती लोकांना संविधानाची ताकद समजली? उत्तर जर शून्य असेल, तर ती संघटना नव्हे—तो फक्त फोटोशूट ग्रुप आहे.

आता स्पष्टपणे सांगायला हवं: संघटना विलीन करा असं कोणी म्हणत नाही, पण संघटन मंच तयार केल्याशिवाय पुढे जाणार नाही. झेंडे बाजूला ठेवा, अहंकार खाली ठेवा आणि एक टेबलावर बसा. कारण एकत्र येणं म्हणजे शरण जाणं नाही, एकत्र येणं म्हणजे शहाणपण. बाबासाहेबांनी सांगितलं होतं—संघटित व्हा. त्यांनी असं कधीच सांगितलं नाही की “तुकड्यांत विभागा आणि अध्यक्षगिरी करा”.

सगळ्यात मोठा घाव पदांवर आहे. अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, कार्याध्यक्ष—या पदांनी समाज घडलेला नाही, उलट फुटलेला आहे. पदांची भूक संपवा. समाजाला आता नावं नकोत, काम करणारे लोक हवेत. शिक्षणासाठी जबाबदार कोण? आर्थिक उपक्रमासाठी कोण? युवक–महिलांसाठी कोण? संविधान अभ्यासासाठी कोण? ज्याच्याकडे उत्तर नाही, त्याला मंचावर उभं राहण्याचा नैतिक अधिकार नाही.

कार्यक्रम कमी करा, परिणाम मागा. दर तीन महिन्यांत दहा कार्यक्रम नकोत, एक समस्या सुटली पाहिजे. गावात विद्यार्थी गळती असेल तर ती थांबली पाहिजे. बेरोजगार युवक असतील तर किमान काहींना तरी दिशा मिळाली पाहिजे. नाहीतर भाषणं, ठराव, घोषणांचा काहीही अर्थ नाही. समाजाला आता “जय भीम” ऐकायचं नाही, समाजाला “काम झालं” हे पाहायचं आहे.

युवक हा सगळ्यात मोठा विश्वासघात झालेला घटक आहे. डिग्रीधारक युवकाला तुम्ही फक्त घोषणा द्यायला, मिरवणूक काढायला आणि टाळ्या वाजवायला वापरता. त्याला निर्णय प्रक्रियेत जागा नाही, प्रोजेक्ट नाही, प्रशिक्षण नाही. मग उद्या तो युवक संघटना सोडून सिस्टममध्ये विरघळला, तर दोष त्याचा नसतो—तो दोष तुमच्या रिकाम्या नेतृत्वाचा असतो.

शेवटी एकच प्रश्न उरतो: बाबासाहेबांनी रस्ता दिला आहे, चालायचं की नाही हे कोण ठरवणार? संविधान हे तलवार नाही, ते साधन आहे. पण साधन वापरण्याची हिंमत नसेल, तर ते लोखंडच राहतं. आज जर आर्थिक आणि शैक्षणिक ताकद असूनही संघटना एकत्र आल्या नाहीत, तर उद्या हा समाज केवळ नावाला जागृत राहील—वास्तवात तो राजकीय आणि सामाजिक गुलामच असेल.

निवड तुमची आहे. भावनिक अभिमानावर जगायचं की संघटित विवेकावर भविष्य उभं करायचं? बाबासाहेबांचा फोटो छातीवर लावून चालायचं की त्यांचा विचार मेंदूत उतरवायचा? इतिहास एकच प्रश्न विचारेल—साधनं हातात असताना तुम्ही बदल घडवला का, की फक्त घोषणा दिल्या?
✊🏽✍🏽✒️

मंगलमय दिवसाच्या मंगल कामना.🌹🌹🌹

संपूर्ण महाराष्ट्रातील घडामोडी व ताज्या बातम्या तसेच जॉब्स/शैक्षणिक/ चालू घडामोडीवरील वैचारिक लेख त्वरित जाणून घेण्यासाठी आमच्या व्हाट्सअँप चॅनलला Free जॉईन होण्यासाठी या लिंकला क्लीक करा

तसेच खालील वेबसाईटवर Click करा
दैनिक जागृत भारत